Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật – Hướng đi tất yếu cho nông nghiệp công nghệ cao, bền vững
Trong bối cảnh nông nghiệp truyền thống đang đối mặt với nhiều thách thức như thoái hóa giống, sâu bệnh phức tạp, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Trong số đó, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật (công nghệ invitro) được xem là một trong những giải pháp đột phá, mở ra hướng phát triển mới cho nền nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam.
Từ thành công nhân giống lan kim tuyến quý hiếm
Qua nhiều lần công tác tại Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, chúng tôi thường xuyên được nghe các cán bộ kỹ thuật nhắc đến nuôi cấy mô tế bào thực vật như một kỹ thuật tiên tiến hàng đầu hiện nay. Tuy nhiên, chỉ khi trực tiếp bước vào phòng thí nghiệm, tận mắt chứng kiến những mầm xanh được chăm sóc trong môi trường vô trùng tuyệt đối, chúng tôi mới thực sự cảm nhận được giá trị to lớn của công nghệ này.
https://vigen.vn/nguon-goc-cay-dua-sap-o-viet-nam/
Chị Phạm Thị Lý – Trưởng Phòng Phân tích và Thí nghiệm của Viện, đã tận tình giới thiệu từng công đoạn trong quy trình nuôi cấy mô. Hàng trăm lọ thủy tinh xếp ngay ngắn trên giá, bên trong là những mẫu mô thực vật đang sinh trưởng mạnh mẽ. Chị Lý chia sẻ:“Nuôi cấy mô tế bào thực vật là quá trình tách rời một bộ phận của cây như đỉnh sinh trưởng, chồi non hay mô phân sinh, sau đó nuôi trong môi trường dinh dưỡng thích hợp và điều kiện vô trùng tuyệt đối. Từ một mẫu mô ban đầu, có thể tạo ra hàng nghìn cây con hoàn chỉnh, sạch bệnh và trẻ hóa hoàn toàn.”
Với phương pháp này, năm 2020, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã nhân giống thành công cây lan kim tuyến – một loài dược liệu quý hiếm có giá trị kinh tế và y học rất cao.
Bảo tồn và thương mại hóa dược liệu quý bằng công nghệ cao
Theo chị Lý, lan kim tuyến có nhiều công dụng quý như tăng cường sức khỏe, hỗ trợ điều trị viêm gan, viêm khí quản, suy nhược thần kinh, phòng chống loãng xương và tăng cường miễn dịch. Chính vì giá trị lớn và nguy cơ bị khai thác cạn kiệt, năm 2007 loài cây này đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam, thuộc nhóm IA – nghiêm cấm khai thác thương mại ngoài tự nhiên.
Trước đây, nhiều phương pháp nhân giống lan kim tuyến đã được thử nghiệm như gieo hạt, tách cây con, giâm cành… nhưng đều không mang lại hiệu quả cao, tỷ lệ sống thấp và khó kiểm soát chất lượng. Việc ứng dụng nuôi cấy mô tế bào thực vật đã giúp Viện chủ động lưu giữ nguồn gen, nhân giống với số lượng lớn, đồng thời tạo tiền đề cho việc sản xuất lan kim tuyến thương phẩm một cách bền vững.
“Sau năm 2025, chúng tôi phấn đấu đáp ứng đủ nhu cầu cây giống lan kim tuyến trong tỉnh, tiến tới mở rộng cung ứng cho các tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ”, chị Lý cho biết.
Mở rộng quy mô nhân giống nhiều loại cây trồng giá trị
Không dừng lại ở lan kim tuyến, từ thành công ban đầu, Phòng Phân tích và Thí nghiệm tiếp tục được giao nhiệm vụ mở rộng quy mô nuôi cấy mô cho nhiều loại cây trồng khác nhau.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Hải – Viện trưởng Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, nuôi cấy mô tế bào thực vật là phương pháp vượt trội so với các hình thức nhân giống vô tính truyền thống như chiết, ghép, giâm cành. Công nghệ này cho phép:
Nhân giống nhanh với số lượng lớn
Giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ
Tạo cây giống đồng đều, sạch bệnh
Khắc phục tình trạng thoái hóa giống
Hiện nay, phòng đang quản lý và sản xuất hàng chục giống cây theo nhu cầu thị trường, bao gồm cây lâm nghiệp, cây dược liệu, hoa kiểng và cây nông nghiệp có giá trị kinh tế cao như keo lai, hoa đồng tiền, hoa cúc, hoa chuông, mía tím, mía đường…
Đặc biệt, giống keo lai nuôi cấy mô đã chứng minh được ưu thế vượt trội trong việc nâng cao năng suất và chất lượng gỗ rừng trồng, được nhiều doanh nghiệp lâm nghiệp trong tỉnh tin tưởng sử dụng.
Liên hệ thực tiễn: Từ phòng thí nghiệm đến giá trị kinh tế nông nghiệp
Không chỉ dừng lại ở cây dược liệu hay cây lâm nghiệp, công nghệ nuôi cấy mô ngày nay còn được ứng dụng mạnh mẽ trong nhân giống cây ăn trái, cây kiểng truyền thống, trong đó có mai vàng nuôi cấy mô – một hướng đi mới đang được nhiều nhà vườn và doanh nghiệp quan tâm. Việc áp dụng công nghệ này giúp cây mai giữ được dáng, thế, hoa đẹp, đồng đều và nâng cao giá trị kinh tế lâu dài. Tham khảo thêm tại:👉 https://vigen.vn/gia-tri-mai-vang-cay-mo/
Song song đó, nhiều đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ sinh học trong nước đã và đang đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật, phổ biến kiến thức về nuôi cấy mô, góp phần thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao phát triển bền vững, tạo nguồn giống chất lượng phục vụ sản xuất quy mô lớn. Thông tin chuyên sâu về công nghệ sinh học nông nghiệp có thể tìm hiểu tại:👉 https://vigen.vn/
Hướng đi bền vững cho nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu
Bên cạnh nghiên cứu giống cây trồng, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa còn ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất đông trùng hạ thảo, nấm ăn, nấm dược liệu, rau thủy canh và rau mầm. Từ năm 2019 đến nay, sản lượng đông trùng hạ thảo của viện đạt từ 5.000 – 20.000 hộp/năm, tăng trưởng trung bình 25% mỗi năm.
Trong thời gian tới, viện tiếp tục nghiên cứu các công thức môi trường nuôi cấy mới cho những loài cây có giá trị cao như ba kích, nhân sâm và các dòng keo lai mới, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.
“Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật không chỉ giúp chủ động nguồn giống mà còn thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập thị trường quốc tế”, Tiến sĩ Nguyễn Đình Hải nhấn mạnh.


SỬ DỤNG GIỐNG NUÔI CẤY MÔ TRONG SẢN XUẤT HOA TẾT
HƯỚNG ĐI BỀN VỮNG CHO NGÀNH HOA KIỂNG BẾN TRE
XU HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT HOA KIỂNG
Trong những năm gần đây, ngành sản xuất hoa kiểng tại Bến Tre đang có sự chuyển mình rõ rệt theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ cao, đặc biệt là trong khâu giống. Trước những tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc sử dụng giống nuôi cấy mô đã và đang trở thành giải pháp quan trọng giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm rủi ro và ổn định thu nhập.
Thay vì phụ thuộc vào nguồn giống giâm cành truyền thống mua trôi nổi ngoài thị trường, nhiều hộ trồng hoa Tết đã chủ động tiếp cận các nguồn giống nuôi cấy mô được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng. Điều này không chỉ giúp cây sinh trưởng đồng đều, khỏe mạnh mà còn góp phần quan trọng vào định hướng phát triển cây giống, hoa kiểng mang tầm quốc gia, gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: nuôi cấy mô thực vật
HIỆU QUẢ THỰC TẾ TỪ MÔ HÌNH CÚC MÂM XÔI NUÔI CẤY MÔ
Anh Trịnh Minh Thống, ngụ xã Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, là một trong những nông dân tiên phong tại địa phương mạnh dạn áp dụng giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô trong sản xuất hoa Tết. Đây là năm thứ hai anh lựa chọn phương pháp này thay cho cách giâm cành truyền thống vốn đã gắn bó nhiều năm.
Theo anh Thống, vụ hoa Tết Giáp Thìn 2024 là lần đầu tiên anh tiếp cận giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô do Trung tâm Giống và Hoa kiểng tỉnh Bến Tre giới thiệu. Ban đầu, anh không tránh khỏi tâm lý e ngại vì chưa quen với việc trồng cây con được nhân giống bằng công nghệ cao. Tuy nhiên, sau quá trình canh tác, cây phát triển rất tốt, sinh trưởng đồng đều, ít sâu bệnh và đặc biệt là khả năng ra hoa ổn định, đúng thời điểm.
Kết quả là toàn bộ 500 chậu cúc mâm xôi của anh đã được thương lái đặt mua trước Tết với giá tốt. Từ thành công này, vụ hoa Tết năm nay anh mạnh dạn đặt 2.000 cây con giống nuôi cấy mô để sản xuất, đồng thời giới thiệu cho người thân trong gia đình cùng tham gia trồng thử nghiệm cho vụ Tết Quý Tỵ 2025.
LỢI ÍCH NỔI BẬT CỦA GIỐNG NUÔI CẤY MÔ
Theo đánh giá của anh Thống, giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô mang lại nhiều lợi ích vượt trội so với giống giâm cành truyền thống. Trước hết là tỷ lệ hao hụt rất thấp, chỉ khoảng 2-5%, trong khi giống giâm cành có thể hao hụt từ 15-20%. Cây giống sạch bệnh ngay từ đầu nên giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm sâu bệnh từ cây mẹ sang cây con.
Chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm từ 30-40%, giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu tư, tăng lợi nhuận. Quan trọng hơn, nỗi lo lớn nhất của người trồng cúc mâm xôi là cây không phân nhánh, không tạo mầm hoa hoặc hoa nở không đồng đều gần như được khắc phục khi sử dụng giống nuôi cấy mô.
Hiện nay, toàn bộ vườn cúc mâm xôi của anh Thống đã được thương lái đặt cọc thu mua với giá 180.000 đồng mỗi cặp, cao hơn năm trước 10.000 đồng. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả kinh tế mà giống nuôi cấy mô mang lại. Anh Thống cho biết, năm tới anh dự kiến tiếp tục mở rộng quy mô và đặt mua khoảng 5.000 cây con giống nuôi cấy mô để phục vụ sản xuất hoa Tết.
NÔNG DÂN TỪ E NGẠI ĐẾN TIN TƯỞNG GIỐNG NUÔI CẤY MÔ
Không chỉ riêng anh Thống, nhiều hộ trồng hoa tại Chợ Lách cũng đang dần thay đổi tư duy sản xuất. Chị Nguyễn Thị Hồng Thu, cùng xã Vĩnh Thành, cho biết vụ hoa Tết năm nay chị lấy thử 300 chậu cúc mâm xôi giống nuôi cấy mô để trồng song song với giống giâm cành truyền thống nhằm so sánh.
Ban đầu, do chưa hiểu rõ về đặc tính của giống nuôi cấy mô nên chị cũng khá lo lắng. Tuy nhiên, sau một thời gian chăm sóc, chị nhận thấy cây nuôi cấy mô phát triển khỏe, đồng đều hơn, ít sâu bệnh, chi phí phân thuốc giảm gần một nửa so với giống truyền thống. Đặc biệt, giống nuôi cấy mô đã được thương lái đặt mua sớm, trong khi giống giâm cành phải chờ đến khi gần ra hoa mới được xem xét thu mua.
Từ thực tế đó, chị Thu khẳng định sẽ tiếp tục đặt giống nuôi cấy mô cho những vụ sản xuất tiếp theo vì hiệu quả mang lại rất rõ ràng và ổn định.
VAI TRÒ CỦA TRUNG TÂM GIỐNG VÀ HOA KIỂNG BẾN TRE
Theo ông Nguyễn Quốc Trung, Giám đốc Trung tâm Giống và Hoa kiểng tỉnh Bến Tre, trong vụ hoa kiểng Tết năm 2025, Trung tâm đã chuyển giao hơn 10.000 sản phẩm giống hoa kiểng cho người dân, chủ yếu là giống cúc mâm xôi nuôi cấy mô. Các mô hình sản xuất bước đầu cho thấy cây sinh trưởng tốt, chất lượng đồng đều, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với phương pháp truyền thống.
Trung tâm đang tích cực hướng dẫn, hỗ trợ người dân thay đổi tập quán sản xuất, tiếp cận nguồn giống đảm bảo chất lượng từ những địa chỉ vườn cây giống uy tín, từng bước hình thành chuỗi sản xuất hoa kiểng chuyên nghiệp, bền vững.
PHÁT TRIỂN VÙNG SẢN XUẤT HOA KIỂNG QUY MÔ LỚN
Song song với việc chuyển giao giống nuôi cấy mô, tỉnh Bến Tre đang triển khai Đề án Phát triển cây giống và hoa kiểng Chợ Lách mang tầm quốc gia. Sau hai năm thực hiện, đề án đã hình thành hơn 2.100 ha vùng sản xuất cây giống hoa kiểng tập trung tại các xã Phú Sơn, Long Thới và Vĩnh Thành, với sự tham gia của nhiều hợp tác xã, tổ hợp tác và làng nghề.
Các hoạt động liên kết chuỗi giá trị, đặc biệt là liên kết đầu vào về nguồn giống, giá thể và vật tư sản xuất, đang từng bước giúp người dân tiếp cận sản xuất theo hướng bài bản, giảm rủi ro và nâng cao giá trị sản phẩm.
ĐỊNH HƯỚNG LÂU DÀI CHO SẢN XUẤT HOA TẾT
Theo ông Huỳnh Quang Đức, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất cây giống là xu hướng tất yếu, đặc biệt trong lĩnh vực hoa kiểng. Việc duy trì tập quán giữ giống từ vụ trước để trồng cho vụ sau dễ dẫn đến thoái hóa giống, tích tụ sâu bệnh, làm giảm hiệu quả sản xuất.
Thực tế cho thấy, chỉ riêng năm nay, Bến Tre có hơn 145.000 chậu cúc mâm xôi không phân nhánh, không ra mầm hoa do sử dụng giống giâm cành không đảm bảo. Từ đó, ngành nông nghiệp tỉnh đã tăng cường tuyên truyền, tổ chức hội thảo, tập huấn để từng bước thay đổi nhận thức của người dân, hướng đến sử dụng giống nuôi cấy mô chất lượng cao, góp phần nâng tầm ngành hoa kiểng Bến Tre trong tương lai.
Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.